-
Γράφετε τα γράμματα «στον αέρα» - σχηματίστε τα χρησιμοποιώντας ολόκληρο το χέρι ή αφήστε το παιδί να «ακολουθήσει» το σχήμα του γράμματος πάνω στο χαρτί, χρησιμοποιώντας το δείκτη του – και ζητήστε του να «λέει» μεγαλόφωνα το γράμμα, ενώ το γράφει. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η κιναισθητική αντίληψη συγχρόνως με το μυϊκό σύστημα χεριού και δακτύλου, που εξασκείται στη γραφική λειτουργία, ενώ ταυτόχρονα, ενεργοποιείται το οπτικο-ακουστικό και φωνολογικό σύστημα. Ακόμη, χρησιμοποιήστε γράμματα φτιαγμένα από γυαλόχαρτο ή βελούδο, ώστε το παιδί να νιώσει μια άλλη αίσθηση – την αφή – το σχήμα του γράμματος.
- Μην επαναπαυθείτε ποτέ ότι το παιδί «τα έμαθε και τέλειωσε». Τα ίδια γράμματα, τις ίδιες συλλαβές, πρέπει να τα επαναλαμβάνετε ξανά και ξανά. Αυτές οι επαναλήψεις πρέπει να γίνονται όχι σαν «μάθημα» ή καταναγκαστική ασχολία, αλλά σαν παιχνίδι και διασκέδαση.
- Στόχος σας είναι να εξοικειώσετε το παιδί με τα γλωσσικά σύμβολα όσο πιο ανώδυνα γίνεται, και να τα κρατάτε συνεχώς ζωντανά στη μνήμη του.
-
Μάθετε στο παιδί τον «ήχο» του γράμματος και όχι το «όνομα» του, δηλαδή το «άλφα» σαν ήχο –«α»- , όταν πρέπει να διαβάσει, και το όνομα του γράμματος -«άλφα»-, όταν του υπαγορεύετε για να γράψει.
- Χρησιμοποιήστε, στην αρχή, μόνο τα «μικρά» γράμματα, για να μην προκληθεί σύγχυση στο παιδί με τα διαφορετικά σχήματα των πεζών και των κεφαλαίων (αν κι αυτή είναι μια καθαρά προσωπική άποψη της συγγραφέως).
-
Η διόρθωση των λανθασμένων γραφημάτων πρέπει να παρουσιάζεται όσο πιο διασκεδαστικά είναι δυνατόν. Δηλαδή, με το να πείτε απλά και μόνο στο παιδί ότι στο γράμμα «δ» η γραμμή – ή το μπαστουνάκι – είναι από τη δεξιά και όχι από την αριστερή πλευρά, ή ότι είναι επάνω και όχι κάτω από το κουλουράκι, δε θα καταφέρετε τίποτα. Το παιδί θα ξεχάσει τι του είπατε το επόμενο λεπτό και θα επαναλάβει το ίδιο λάθος. Αν όμως η εξήγηση γίνει ευχάριστα, σκαρώνοντας ταυτόχρονα και μια ιστορία –π.χ. ότι, για να μην πετάξει ψηλά το στρογγυλό μπαλόνι, το κολλήσαμε στη άκρη του μπαστουνιού, ή κάτι παρόμοιο-, τότε το σωστό σχήμα του γραφήματος συνδέεται με μια εικόνα ή παράσταση που είναι πιο ζωντανή, πιο ευχάριστη, και μέσα στις εμπειρίες του παιδιού.
-
«Γράψτε» με το δάκτυλο σας στην πλάτη ή μέσα στην παλάμη του παιδιού ένα γράμμα και ζητήστε του να το γράψει στον πίνακα και να σας πει μια λέξη που αρχίζει μ’ αυτό το γράμμα.
- Ένα άλλο παιχνίδι που αρέσει πολύ – ακόμη και στα παιδιά των 8 χρόνων – είναι να σχηματίζουν γράμματα με το σώμα τους, είτε όρθια, είτε ξαπλωμένα στο πάτωμα ή στο χώμα, ακολουθώντας τη σωστή φορά και ζητώντας τους να μαντέψουν ποια είναι τα γράμματα αυτά.
-
Για να ευαισθητοποιήσετε μόνο το οπτικό του σύστημα, κάνε ασκήσεις όπου το παιδί πρέπει να μαντέψει, με κλειστά αυτιά, το γράμμα που προφέρετε πολύ σιγανά, ενώ εσείς στέκεστε μπροστά του, ώστε να βλέπει το στόμα σας. Ζητήστε του να διαβάσει δυνατά το γράμμα που του δείχνετε, ή να γράψει στο χαρτί το γράμμα που «γράφετε εσείς στον αέρα και να το δώσει σε ένα άλλο παιδί να το διαβάσει, ή ζητήστε του να μαντέψει με ποιο γράμμα αρχίζει ή τελειώνει το όνομα ενός αντικειμένου που του δείχνετε –π.χ. «πίνακας», «καρέκλα» κ.α.
- Ανάλογη άσκηση μπορεί να γίνει για την ευαισθητοποίηση του ακουστικού συστήματος, οπότε, στην περίπτωση αυτή, το παιδί θα έχει κλειστά τα μάτια και οι λέξεις και τα φωνήματα θα «εκφωνούνται» προφορικά από εσάς.
-
Υποδείξτε στο παιδί πώς μπορεί να σχηματίζει απλές προτάσεις, δείξτε του διάφορα τεχνάσματα πώς να αλλάζει το νόημα, χωρίς να αλλάζει τις ίδιες τις λέξεις μέσα σε μια πρόταση. Χρησιμοποιήστε διάφορα παραδείγματα που θα το διευκολύνουν να ξεχωρίσει τη διαφορετική έννοια που έχει μια πρόταση όταν είναι ερώτηση, όταν είναι πληροφορία, όταν είναι ανακοίνωση, όταν εκφράζει θαυμασμό κ.ο.κ. Επίσης δώστε του να καταλάβει ότι η έννοια μιας πρότασης μπορεί να αλλάξει, αν οι ίδιες λέξεις τις οποίες περιέχει τοποθετηθούν με διαφορετική σειρά. Για παράδειγμα: Η πρόταση «Ήταν αργά και δεν ήρθε» μπορεί να γίνει:
- «Ήρθε και δεν ήταν αργά» ή
- «Δεν ήταν αργά και ήρθε» ή
- «Αργά ήταν και δεν ήρθε»
Ακόμη, δείξτε στο παιδί ότι, αν παραληφθεί μία από αυτές τις λέξεις, τότε η πρόταση αποκτά άλλη έννοια. (Στο Δημοτικό αυτό μπορεί να γίνει με την κάθε λέξη γραμμένη σε διαφορετική καρτέλα.)
-
Αν το παιδί έχει πρόβλημα στο να «ξεχωρίζει» τις λέξεις σε μια πρόταση – δηλαδή, πού αρχίζει και πού τελειώνει η κάθε λέξη-, τότε, ένας τρόπος για να επισπεύσουμε την εκμάθηση είναι να χτυπάμε τα χέρια όταν διαβάζουμε κάθε λέξη και, ταυτόχρονα, να του τη δείχνουμε γραμμένη, π.χ. «σήμερα είναι Δευτέρα» (3 χτυπήματα).
- Η κάθε λέξη και το κάθε χτύπημα θα αντιπροσωπεύονται με μία γραμμή. Κάθε γραμμή και μία λέξη. Στην αρχή το παιδί θα συσχετίζει το χτύπημα με τη γραμμή, μετά τη γραμμή με τη λέξη και, τέλος, τη λέξη με το χτύπημα (χτύπημα → γραμμή → λέξη/λέξη → χτύπημα → γραμμή). Έτσι, επιστρατεύουμε ταυτόχρονα όλες τις λειτουργίες που είναι υπεύθυνες για τη γλωσσική επεξεργασία – το οπτικοαουστικό και φωνολογικό σύστημα συγχρόνως με το μυϊκό και κινητικό.
- Ή, και πάλι, μπορούμε να υιοθετήσουμε μια άλλη μέθοδο, ξεκινώντας πρώτα με λέξεις-ονόματα αντικειμένων – λέξεις «flash-cards» - που το έχει το παιδί στο άμεσο οπτικό του πεδίο, δηλαδή «καρέκλα», «τραπέζι», «μπάλα», «πίνακας», κ.λ.π. Όταν το παιδί «μάθει» τις λέξεις, δηλαδή όταν μάθει να ταυτίζει το αντικείμενο ή το πρόσωπο με τη συγκεκριμένη λέξη, να αναγνωρίζει τη λέξη ανάμεσα σε άλλες παρόμοιες λέξεις ή, στο άκουσμα της λέξης, να μπορεί να βρίσκει τη σωστή γραπτή λέξη, τότε μπορούμε να προχωρήσουμε προσθέτοντας το άρθρο (βάζοντας, δηλαδή, δύο λέξεις μαζί και, στη συνέχεια, προσθέτοντας το ρήμα, να φτιάξουμε πρόταση με τρεις, τέσσερις λέξεις κ.ο.κ.)
Τέλος μια άλλη μεθοδευμένη «στρατηγική» για την εκμάθηση ορθογραφημένης γραφής μπορεί να εφαρμοστεί ακολουθώντας τέσσερα διαδοχικά στάδια:
|