Περιγραφή Συμπτωμάτων και Δείγματα Πιθανής Μαθησιακής Δυσκολίας στο Νηπιαγωγείο και στις Πρώτες Τάξεις του Δημοτικού

Στο Νηπιαγωγείο και στο Δημοτικό μια έμπειρη και καλά πληροφορημένη νηπιαγωγός και δασκάλα, αντίστοιχα, θα μπορέσει αμέσως να εντοπίσει το παιδί που έχει γλωσσικά προβλήματα ή άλλες μαθησιακές ιδιαιτερότητες, διότι υπάρχουν πολλά ενδεικτικά στοιχεία στην όλη του συμπεριφορά, τα οποία είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσουν σε Μαθησιακές Δυσκολίες.

Για παράδειγμα:

1. Στον προφορικό λόγο το παιδί παρουσιάζει αργή εξέλιξη, συγκριτικά με τη σωματική και πνευματική του ανάπτυξη (στην προσχολική ηλικία και στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού). Χαρακτηριστικά, το παιδί:
   • Μπερδεύει τη σειρά των γραμμάτων μέσα στη λέξη, δηλαδή κάνει αναγραμματισμούς, π.χ. λέει ματηθής αντί μαθητής, σάλαθα αντί θάλασσα, θακάλι αντί καλάθι κ.λ.π.
   • Μπερδεύει «ακουστικά» παρόμοιες λέξεις που μοιάζουν «ηχητικά» με τις σωστές, π.χ. λέει κινόκορμος αντί σιδηρόδρομος, λουβό αντί βουμό, φέραση αντί παρέλαση κ.λ.π.
   • Οι προφορικές του εκφράσεις, ακόμη και μετά την προσχολική ηλικία, είναι ανώριμες συντακτικά και γραμματικά, π.χ. «εγώ θέλει πάω μαζί σου» ή «πάω ανοίξει εγώ πόρτα».
   • Χρησιμοποιεί εννοιολογικά ατελείς προτάσεις και έχει πολύ περιορισμένο λεξιλόγιο.
   • Δεν μπορεί να διηγηθεί κάτι που του συνέβη, ή να πει μια ιστοριούλα με τη σωστή σειρά των γεγονότων, ή να περιγράψει κάτι που βλέπει.
   • Δυσκολεύεται πολύ να συσχετίσει αντικείμενα που βρίσκονται ακόμη και στ άμεσο περιβάλλον του με την ανάλογη «ονομασία» τους – δηλαδή, η εικόνα ενός καναπέ να συσχετιστεί με τη λέξη «καναπέ», ή να αναγνωρίσει τα υποδεικνυόμενα χρώματα σε μια σειρά χρωμάτων.
   • Δεν καταλαβαίνει την έννοια της ομοιοκαταληξίας και της ακολουθίας και δεν μπορεί να αποστηθίσει στιχάκια ή τραγουδάκια, όπως είναι π.χ. το «γύρω γύρω όλοι στη μέση ο Μανώλης…» ή «περπατώ περπατώ εις το δάσος όταν ο λύκος δεν είναι εδώ….», ακολουθώντας τη σωστή σειρά των γεγονότων. Οι λέξεις που χρησιμοποιεί είτε είναι ανύπαρκτες είτε είναι λάθος, ενώ δεν υπάρχει καμιά λογική σειρά στην ιστορία που τραγουδά.
2. Στο γράψιμο το παιδί χρησιμοποιεί και τα δύο του χέρια – χωρίς να δείχνει προτίμηση στο δεξί ή στο αριστερό χέρι (ακόμη και για να φάει, να πετάξει την μπάλα ή να πιάσει το μολύβι ή τα πινέλα ζωγραφικής), και δεν μπορεί να μάθει ποια είναι η αρχή του χαρτιού ή της σελίδας και ξεκινά από τη μέση, την άκρη ή το τέλος. Αυτό οφείλεται είτε στο ότι το παιδί αντιμετωπίζει προβλήματα πλευρίωσης (αμφιδέξιο), είτε στο ότι έχει προβλήματα οργάνωσης χώρου.
   
   Ως αποτέλεσμα:
   
   • Δυσκολεύεται, ενδεχομένως, να ζωγραφίσει ή να φτιάξει ορισμένα σχήματα, όπως είναι ο ρόμβος(μετά την ηλικία των επτά ετών) ή, ακόμη, και να τα αντιγράψει από το πρωτότυπο.
   • Δεν ξέρει να γράψει το όνομα του, ή το γράφει λάθος και παρουσιάζει δείγματα στρεφοσυμβολισμού και καθρεπτικής γραφής.
   • Μπερδεύει γραφήματα με άλλα γραφήματα.
   • Προσθέτει ή παραλείπει γραφήματα, συλλαβές ή λέξεις.
   • Δεν ξέρει να βάζει τόνους. Δεν καταλαβαίνει τα σημεία στίξης.
3. Στην ανάγνωση το παιδί δεν μπορεί να κατανοήσει ότι οι λέξεις διαβάζονται μόνο από τα αριστερά προς τα δεξιά – τουλάχιστον στην κουλτούρα μας. Πολλά παιδιά με υψηλή νοημοσύνη διαβάζουν, γρήγορα κιόλας, τις λέξεις ανάποδα ή ξεκινώντας από τη μέση ή με αναγραμματισμούς.
   
   Επίσης το παιδί:
   
   • Όταν συλλαβίζει, μπορεί και αποκωδικοποιεί σωστά τα γραφήματα, αλλά, όταν θελήσει να διαβάσει όλη μαζί τη λέξη, τη λέει λάθος, π.χ. βλέπει «γάλα», συλλαβίζει «γά-λα» και διαβάζει «βάζο».
   • Δεν ξέρει που τονίζονται οι λέξεις και πώς να χρησιμοποιεί τα σημεία στίξης.
   • Δεν μπορεί να αναγνωρίσει και να ξεχωρίσει τα γράμματα, ακόμη και στο τέλος της Α΄ Δημοτικού. Αυτό μπορεί να συνεχιστεί, σε ηπιότερο βαθμό, ακόμη και μετά την ηλικία των 9 ετών.
4. Δεν μπορεί να καταλάβει παιχνίδια με λέξεις και γράμματα. Δεν μπορεί να ταξινομήσει ή να βάλει λέξεις σε ζεύγη ή ομάδες, ή να βάλει σε σειρά γράμματα, αριθμούς, σχήματα κ.λ.π., όπως το πυργόλεξο ή το σκραμπλ. Αντίθετα, μπορεί να είναι πολύ ικανό σε παιχνίδια που σχετίζονται με κατασκευές και με τρισδιάστατα σχήματα, π.χ. Lego, κύβοι ή μεκανό.
5. .Έχει δυσκολία στην κατανόηση χωροχρονικών εννοιών. Το παιδί δεν είναι ποτέ σίγουρο για την «τοποθέτηση» του μέσα στο χώρο, και δεν μπορεί να καταλάβει κατευθύνσεις, όπως αριστερά/δεξιά, ανατολικά/δυτικά. Χάνεται συνεχώς και δεν ξέρει πού είναι η τάξη του, η θέση του ή πού μένει. Κανονικά, ένα παιδί 5 ετών πρέπει να αναγνωρίζει ποιο είναι το αριστερό και ποιο το δεξί μέρος του σώματος του και, σε ηλικία 7 ετών περίπου, πρέπει να μπορεί να ξεχωρίζει την αριστερή και τη δεξιά πλευρά στο σώμα των άλλων.
   Τα προβλήματα προσανατολισμού, συνεπώς, επηρεάζουν, κατά συνέπεια, και την κατανόηση άλλων εννοιών, όπως: πάνω/κάτω, ψηλά/χαμηλά, βαθιά/ρηχά – ακόμη και τη θέση και το ρόλο που πρέπει να έχει ο παίκτης στα διάφορα ομαδικά παιχνίδια, γι’ αυτό και , συνήθως, τα παιδιά μένουν έξω απ’ αυτά.
   Δεν τα «θέλουν» τα άλλα παιδιά και , ως αποτέλεσμα, νιώθουν ότι ακόμη και οι φίλοι τους τα απορρίπτουν. Επίσης, δεν μπορούν να ακολουθήσουν και να μιμηθούν με τη σωστή σειρά τις ασκήσεις γυμναστικής που τους υποδεικνύει ο γυμναστής-δάσκαλος, όταν αυτός στέκεται απέναντι τους.
   Σ’ αυτή τη σύγχυση ως προς την κατεύθυνση και τον προσανατολισμό οφείλεται και το γεγονός ότι το 90% των παιδιών με δυσκολίες στις χωροχρονικές έννοιες αργούν πάρα πολύ να μάθουν τη σειρά με την οποία θα φορέσουν τα ρούχα τους, πώς να κουμπώνονται ή να δένουν τα κορδόνια των παπουτσιών ή τη γραβάτα τους, ή να παίζουν πιάνο και άλλα έγχορδα μουσικά όργανα. Το παιδί νιώθει αβεβαιότητα για το αν είναι πρωί, μεσημέρι ή απόγευμα, κα δεν έχει επίγνωση του χρόνου – π.χ. ρωτά συνεχώς πότε θα γίνει διάλειμμα ή πότε θα πάει σπίτι. Μπορεί, επίσης, να παρουσιάζει πρόβλημα στη σωστή χρήση των χρονικών επιρρημάτων, όπως: πριν, μετά, τώρα, χθες, προχθές, αργότερα κ.λ.π.
6. Χαρακτηριστικά προβλήματα που μπορεί να οφείλονται στη δυσλειτουργία ή ανεπάρκεια της βραχυπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης μνήμης είναι:
   
   • Το παιδί ξεχνά τις οδηγίες που δίνει η δασκάλα μέσα στην τάξη για διάφορες ασχολίες, π.χ. χαρτοκοπτική, ζωγραφική, χρήση ενός οργάνου ή πώς να λύσει μι άσκηση. Ξεχνά συνεχώς το παλτό του, τα τετράδια και τις τυχόν σημειώσεις που του δίνουν στο σχολείο. Ξεχνά τι θέλημα το έστειλε να κάνει η δασκάλα του, ή αν του πει ο δάσκαλός να εκτελέσει/μιμηθεί δύο ή και περισσότερα προστάγματα.
   • Δυσκολεύεται πολύ και δεν μπορεί να επαναλάβει με τη σωστή σειρά τις μέρες της εβδομάδας, τις εποχές, τους μήνες, το αλφάβητο και, φυσικά, δεν μπορεί να αποστηθίσει στίχους με τη σωστή σειρά.